Fundacja Przyjaciele Martynki

Konsekwencje badań nurtu Infante Research dla psychologii rozwojowej i dla psychoterapii.

Już teraz odsyłamy czytelników do książki prof. Grazii Atilli:" Przywiązanie a ewolucjonistyczne tworzenie się umysłu. Norma, patologia, terapia" (której wydanie planujemy jesienią br., więcej tutaj), w której dokładnie przedstawione są ewolucjonistyczno-etologiczne korzenie teorii przywiązania. Takiej teorii przywiązania, jaką stworzył sam Bowlby.

Zaś dla celów niniejszego artykułu ważne jest to, że teoria przywiązania w swych założeniach zrobiła kardynalne przejście od modelu hydraulicznego, na którym swę koncepcję funkcjonowania psychiki człowieka oparł Freud, do cybernetycznego modelu samokontrolujących się modeli ukierunkowanych na osiągnięcie celu, czyli u Bowlbiego systemów motywacyjnych.

Teoria przywiązania Bowlbiego zwracając uwagę na znaczenie relacji tak w optymalnym rozwoju jak i tym psychopatologicznym przyczyniła się do tego, co w psychoterapii określa się jako "zwrot relacyjny". Kolejny raz odsyłamy czytelników do książki, na którą jednak będą musieli poczekać do następnego roku (więcej tutaj), w której omówiono integrację teorii przywiązania przez psychoanalizę (zwaną w związku z tym psychoanalizą relacyjną), teorię poznawczą (tu odsyłamy do wszystkich książek, których autorem/współautorem jest Giovanni Liotti) oraz psychoterapię systemowo-relacyjną.  

Model cybernetyki pierwszego rzędu, mówił ciągle o systemie zamkniętym, co w konsekwencji prowadziło do tego, że trudno było opierając sie na takim modelu opisać interakcję dwóch podmiotów. Stworzenie takiego modelu umożliwiło dopiero odniesienie się do zasad cybernetyki drugiego rzędu. Podmiot rozumiany jest tutaj jako system sam w sobie i jest to system otwarty. Naturalną tendencją jest wchodzenie w znaczące relacje z innym podmiotem (czyli również systemem otwartym) a podmioty będące ze sobą w interakcji tworzą nielinearny system o większym stopniu złożoności. 

Na takim modelu oparli się badacze nurtu określanego, jako Infante Research, a którego najbardziej znanym przedstawicielem był Daniel Stern (więcej o koncepcjach i badaniach przedstawicieli nurtu Infante Research znajdą czytelnicy w planowanej na jesiesień br. książce prof. Manueli Lavelli: "Interpodmiotowość. Żródła i początkowy rozwój", więcej tutaj). Zastosowali oni systemową obserwację diady noworodek - opiekun w czasie ich interakcji  O ile Bowlby i współpracownicy koncentrowali się na badaniu interakcji dziecko - opiekun w zasadzie od drugiego roku życia a obserwacja skupiała się na dziecku, o tyle badacze omawianego nurtu skupili sie na najwcześniejszych interakcjach w diadzie, diadę traktując jako obiekt obserwacji. Wyniki tych badań ewidentnie wskazywały na to, że dziecko potrzebuje relacji z opiekunem (jak to powiadał Stern: "tak samo jak powietrza") i aktywnie dąży do jej nawiązania (stąd określenie, które kojarzone jest ze Sternem :"kompetentny noworodek") prowadząc do tego, iż koncepcja interpodmiotowości stała się centralną koncepcją w tym nurcie. 

Odsyłając zainteresowanych czytelników do wymienionej wyżej książki prof. Lavelli celem zapoznania się z tym, co tak rewolucyjnego wniosły te badania do zrozumienia rozwoju dziecka, pozwolimy sobie przytoczyć jeden fragment z jej książki: "Interpodmiotowość rozumiana jest jako pierwotny system motywacyjny, który - podobnie jak system motywacyjny przywiązania - posiada własną ontogenezę. Pomimo tego, że są one bardzo odrębne, interpodmiotowość i przywiązanie wspierają się nawzajem (interpodmiotowość tworzy warunki konieczne dla przywiązania, ale bliskość znaczącej osoby ułatwia rozwój interpodmiotowości) tak, iż według Sterna trudno jest określić, który z dwóch systemów wyłania się jako pierwszy".

 Dla osób, które są już po lekturze książki G. Liottiego i B. Fariny o traumatycznym rozwoju, nadmienić należy, iż Liotti w hierarchii systemów motywacyjnych interpodmiotowość umieszcza na poziomie innym, niż przywiązanie, co inne też ma konsekwencje dla procesu psychoterapii (o tym dokładnie w innym artykule).

Przejdziemy teraz do krótkiego przedstawienia tego, jak wyniki tych badań zostały przełożone na to, co jest ważne w procesie psychoterapeutycznym.  

Stern powiadał że, jeśli przyprowadza matka na terpaię dziecko, to na terapię tak naprawdę przyjmowana jest ich relacja. 

The Boston Change Process Staudy Group

Grupa powstała w 1994 r. i składała się z ośmiu osób - pięciu analityków (Lexander Morgan, Jeremy Mahum, Luis Sander, Daniel Stern oraz na początku Alexandra Harrison). Dwóch z analityków, Sander i Stern, byli równiez pionierami na polu infante research o orientacji psychoanalitycznej. Luis Sander wniusł głęboką wiedzę na temat systemów biologicznych, Daniel Stern zainicjował zastosowanie metody mikroanalitycznej do opisani interakcji matka-dziecko. Karlen Lyon-Ruth i na początku Edward Tronick (badacze na polu psychologii rozwojowej) wnieśli ważny wkład do literatury na temat przywiązania oraz procesów afektywnych  w trakcie rozwoju, byli też zainteresowani psychodynamicznym procesem terapeutycznym. Nadia Bruschweiler-Stern, pediatra i psychiatra dziecięcy, zaangażowana była w badanie pierwotnych procesów odnoszących się do spotkania rodzic - dziecko oraz przywiązania.

Grupę łączył wspólnie podzielany pogląd, iż badanie pierwszych faz rozwoju jest wyjątkowym i bogatym źródłem, mogącym dużo wnieść do psychoanalizy.

Główne aspekty pracy grupy to:

- przejście od psychologii "monopersonalnej" do "bipersonalnej"